Almennur fróðleikur um Jodel flugvélar: Saga Jodel flugvéla er sennilega ein sú flóknasta sem hægt er að hugsa sér, þar sem mismundandi framleiðendur voru að framleiða mismunandi gerðir á sama tíma, og ekki endilega undir Jodel nafninu. Hér verður reynt að gera yfirborðslega grein fyrir helstu tegundum af Jodel vélum og vélum hönnuðum af Jodel en smíðaðar undir öðrum nöfnum. Árið 1948 hannaði Edouard Joly og tengdasonur hans, Jean Delemontes litla flugvél sem þeir smíðuðu svo úr timbri og klæddu með dúk. Hvað þeir ætluðu sér með þessari flugvél hefur tapast í gegnum tíðina. Sumir halda því fram að þessi flugvél hafi verið smíðuð eingöngu til að prufa nýja tegund af væng sem Jean Delemontes hafði hannað. Aðrir vilja halda því fram, að þó að vængurinn hafi verið af nýrri gerð, þá hafi markmið þeirra félaga eingöngu verið að smíða flugvél sjálfum sér til ánægju. Hvernig sem í því liggur, þá var flugvélin sem þeir smíðuð pínulítil einssæta með vængi hannaða af Delemontes sem voru án aðhalla (dihedral), en með uppsveigðum vængendum. Vélin var knúin af 26 hp Poinsard hreyfli, og skilaði miklum afkösum miðað við hreyfil stærð. Þessa nýja flugvél var kölluð D9 Bebe (Barnið) og sagt er að nafnið hafi af hluta til komið til vegna þess að Delemontes eyddi meiri tíma á verkstæðinu en með konu sinni, dóttur Joly!! Á þessum tíma var franska ríkið að reyna að styðja við flugvélaiðnaðinn í landinu og gera hann óháðan utanaðkomandi öflum. Það varð til þess að franska ríkið keypti mikið magn þessara flugvéla og dreifði til flugklúbba um allt Frakkland. Samtals hafa verið smíðaðar yfir 500 eintök af D9 og geta áhugasamir ennþá keypt teikningar af vélinni og smíðað sem heimasmíði. Eftir að hafa hannað Barnið, fóru þeir félagar að huga að næstu flugvél og fékk hún titilinn D10 og átti að vera fjögurra sæta flugvél. Áður en hún komst af teikniborðinu komu skilaboð frá franska ríkinu, um að hanna tveggjasæta flugvél sem nothæf væri sem kennsluflugvél í flugklúbbum um allt land. Þeir félagar lögðu D10 á hilluna, og hönnuðu D11. D11 var stækkuð útgáfa af D9. Frumgerðin flaug þann 4. apríl 1950 og var þá knúinn Salmson 9 strokka stjörnuhreyfli. Franska ríkinu leyst vel á vélina og pantaði 11 stykki. Joly og Delemontes settu upp fyrirtæki til að framleiða vélina og fékk fyrirtækið nafnið Avions Jodel. Þeir höfðu ekki mikin áhuga á flugvélaframleiðslu og eftir að D11 vélin varð virkilega vinsæl, fóru þeir að selja framleiðsluleyfi til annarra flugvélaverksmiðja. Þegar aðrar flugvélaverksmiðjur framleiddu vélarnar hétu þær áfram Jodel en fengu annað númer. D11 voru framleiddar í að minnstakosti 5 verksmiðjum. Helstu framleiðendur voru: Avion Wassmer í Issoire, sem framleiddi vélarnar sem D112 með 65 hp Continental A-65 hreyfli og sem D120 með 95hp Continental C-95 hreyfli. Society Aeronautic Normande (SAN) í Bernay, sem framleiddi vélina sem D112 með 65 hp Continental A-65 og sem D117 með 95 hp Continental C-95.
Eins og áður sagði voru að minnsta kosti 5 verksmiðjur sem smíðuðu D11 á einhverjum tímapunkti, auk þess sem teikningar af vélinn voru seldar til einka aðila sem smíðu þær sem heimasmíði. Ómögulegt er að vita hve mikið hefur nákvæmlega verið framleitt af þessum vélum, en vitað er að 1500 voru smíðaðar í verksmiðjunum.
Einhverntíman eftir miðjan 60. áratugin kom flugkennari að nafni Pierre Robin að máli við Delemontes með það í huga að smíða þriggja sæta útgáfu af D11 vélinni. Delemontes var skeptískur, en endaði á því að selja honum væng fyrir D10 vél sem hann var byrjaður á. Robin kláraði vélina og hún flaug sem Jodel-Robin, en hún var að ýmsum ástæðum ekki hæf til framleiðslu og aðeins eitt eintak var smíðað. Eftir að Jodel-Robin flaug, fór Delemontes í samstarf við Robin og í sameiningu hönnuðu þeir nýja vél sem fékk einkennið DR-100 (Delemontes-Robin þar sem 100 stóð fyrir tengslin við gömlu D10). Robin setti á stofn sína eigin flugvélaverksmiðju sem hlaut nafnið Center Est Aeronautique (varð seinna Avions Robin) og flaug fyrsta DR-100 vélin veturinn 1958-59. DR-100 vélarnar voru úr timbri klæddar með dúk, með hinum sérstaka Delemontes væng. Í vélinni voru fjögur sæti og var hún knúinn með Continental C-90 hreyfli. Fyrsta breyting sem gerð var á vélinn var að settar voru á vélina vökva bremsur í stað teinabremsa. Þessi útgáfa var nefnd DR-105. Næsta breyting var þegar sett var í vélina 100 hestafla Continental O-200 hreyfill og fékk hún þá einkennið DR-1050. Sama flugvélin en með 105 hestafla Potez hreyfli fékk einkennið DR-1051. Árið 1961 tók Pierre Robin þátt í kappflugi í kringum Sikiley á sérstaklega breyttri DR-1051 og vann keppnina með miklum yfirburðum með meðalhraða upp á 270 km/klst, sem var nálægt mesta leyfilega flughraða á óbreyttri flugvél! Eftir að hafa unnið keppnina notaði verksmiðjan hluta af þeim breytingum sem gerðar höfðu verið á vélinni og setti í framleiðslu. Þannig varð til DR-1050 Ambassadeur og seinna Sicile Record. Einn af veiku punktunum á DR-1050 vélunum var frekar lélegur stefnu stöðugleiki og þröng þungamiðjumörk. Árið 1963 var þetta lagfært þegar þegar DR-1051MM-1 Sicile Record fór í framleiðslu með mun stærri lóðréttum og lágréttum stélflötum. Society Aeronautic Normande (SAN) var á þessum tíma farin að framleiða DR-1050 samkvæmt framleiðsluleyfi og þeirra útgáfa var nefnd DR-1050 M Excellence Record, en hún var með stél af annarri flugvél sem hét Jodel D-150. Eftir árið 1965 fór ný flugvél í framleiðslu. Þessi vél fékk auðkennið DR-200. Á þeim tíma sem DR-100 var í framleiðslu voru framleidd samtals 634 eintök af bæði CEA og SAN verksmiðjununum auk óþekkts fjölda heimasmíðaðra véla. Meðan á þessu stóð sat Delemontes svo sannarlega ekki auðum höndum, því að samhliða samstarfinu við Robin, þá var hann að hanna flugvélar fyrir Society Aeronautic Normande (SAN). Fyrsta vélin sem hann hannaði fyrir SAN var Jodel D-140 Mousquetaire og var það jafnframt langstærsta Jodel vélin sem var smíðuð. Þessi vél var, eins og allar vélar hannaðar af Delemontes, smíðuð úr timbri með dúkklæðningu og með uppsveigðum vængjum. Fyrstu vélarnar voru með allt annað en fallegu þríhyrningslaga stéli. Vélin var 4-5 sæta ferðavél með 180 hestafla Lycoming hreyfli. Þessi gerð flaug fyrst þann 31. október 1958. Stærðsta breyting á vélinni var gerð árið 1962, þegar sett var á vélina stórt aftursveigt stél svipað því sem sett hafði verið á DR-1050 Sicile Record vélina. Þetta nýja afbrigði fékk heitið D-140C. Jodel D-140 var í framleiðslu þar til árið 1969 og framleiddi SAN verksmiðjan 243 eintök og að minnsta kosti 36 hafa verið smíðaðar sem heimasmíði. Alls hafa verið skráðar níu flugvélar af ýmsum Jodel gerðum á Íslandi frá því að sú fyrsta var skráð árið 1980. Í dag eru fimm fljúgandi Jodel flugvélar á Íslandi (TF-ULF, TF-REF, TF-ULV, TF-REX, TF-DUI) og fjórar þeirra eru staðsettar á Tungubakkaflugvelli. Þar að auki eru nú a.m.k. fimm Jodel flugvélar til hérlendis sem eru í smíðum, samsetningu eða uppgerð (tvær Jodel DR-1051, tvær DR-220, ein D-117). |